1. Τι είναι η μέθοδος Scamper;
Η τροποποίηση αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της δημιουργικότητας. Όταν η φαντασία σας έχει στερέψει τελείως, επεξεργαστείτε κάτι που ήδη υπάρχει και μετατρέψτε το σε μία καινούρια ιδέα. Μην ξεχνάτε πως ο,τιδήποτε καινούριο, είναι απλά μία παραλλαγή ή μετατροπή πάνω σε κάτι που ήδη υπάρχει. Η μέθοδος Scamper είναι ένας συνδυασμός εννέα τεχνικών για μετατροπή οποιουδήποτε υπάρχοντος αντικειμένου, υπηρεσίας ή διαδικασίας σε κάτι καινούριο. Δώστε μεγάλη προσοχή σε αυτές τις εννέα τεχνικές καθώς τις διαβάζετε και αναρωτηθείτε: πώς μπορούν να βελτιωθούν μια συσκευή τηλεόρασης, ένα χάμπουργκερ, μια υποθήκη σπιτιού, ή οποιοδήποτε άλλο αντικείμενο ή διαδικασία; Έπειτα οι ιδέες θα προκύψουν αυθόρμητα. Το νέο αποτέλεσμα που θα προκύψει, μπορείτε να το επεξεργαστείτε περαιτέρω για να δημιουργηθούν και άλλα καινούρια δεδομένα, διότι το να περιοριστείτε στην αρχική σας ιδέα είναι καταστροφικό για την φαντασία σας. Ο καλύτερος τρόπος να οδηγηθείτε σε μία καλή ιδέα είναι να σκεφτείτε όσο γίνεται περισσότερες. Εξάλλου, μία συγκεκριμένη προσέγγιση των πραγμάτων δεν είναι παρά μόνο η αρχή για πλήθος γέννησης άλλων δυνατοτήτων. Εάν είχατε έναν σάκο γεμάτο με χιλιάδες άσπρους βόλους και μονάχα έναν κόκκινο, οι πιθανότητες να διαλέξετε τον κόκκινο θα ήταν πολύ μικρές. Εάν όμως προσθέτατε και άλλους κόκκινους βόλους, τότε οι πιθανότητες θα αυξάνονταν σίγουρα. Έτσι και η δημιουργία εναλλακτικών ιδεών είναι τόσο απλή και ευχάριστα εύκολη, όσο το να προσθέτεις κόκκινους βόλους στον σάκο ίσως να μην πετύχετε καν τον συγκεκριμένο που θέλετε, ωστόσο δεν είναι κακό να αυξάνετε τις πιθανότητες σας. Δεν έχετε τίποτα να χάσετε όταν δημιουργείτε εναλλακτικές και τρόπους για να το πετύχετε. Πολλά θα μπορούσαν να συμβούν καθώς ψάχνετε για διάφορες εναλλακτικές ιδέες:
1. Κάποια από τις εναλλακτικές ιδέες ίσως λύσει το πρόβλημά σας
2. Πιθανόν μία εναλλακτική να σας βοηθήσει να επαναπροσδιορίσετε τα στοιχεία του προβλήματος και έτσι να το λύσετε με έμμεσο τρόπο
3. Η εναλλακτική ιδέα ίσως αποδειχθεί ο αποτελεσματικότερος τρόπος για να κάνετε την αρχή
4. Μία εναλλακτική ιδέα μπορεί να είναι μία μεγάλη και πρωτοποριακή ανακάλυψη, αλλά να μην σχετίζεται με το υπάρχον πρόβλημα. Όταν αυτό συμβαίνει, αποτελεί ένα ιδιαίτερα συναρπαστικό γεγονός.
5. Ίσως προκύψουν αρκετές εναλλακτικές και εν τέλει καταλήξετε στην αρχική σας ιδέα. Η δημιουργία πολλών εναλλακτικών δεν σας εμποδίζει να χρησιμοποιήσετε την πιο απλή, ωστόσο κάνει την συγκεκριμένη απόφαση πιο συνειδητή διότι η εν λόγω εναλλακτική επελέγη ως η σωστότερη μεταξύ πολλών άλλων.
Η εύρεση εναλλακτικών αποτελεί μία διαδικασία – πρόκληση, γιατί σε ωθεί να ξεπεράσεις τον κοινότυπο τρόπο σκέψης σου.
Η μέθοδος Scamper είναι μία λίστα ερωτήσεων που προκαλεί τη δημιουργία ιδεών. Κάποιες από τις ερωτήσεις πρωτοδιατυπώθηκαν από τον Alex Osborn, έναν πρωτοπόρο δάσκαλο δημιουργικότητας. Αργότερα διαμορφώθηκαν από τον Bob Eberle ως εξής (ερωτήσεις Scamper):
1. (S) Substitute= αντικαταστήστε στοιχεία, υλικά, ανθρώπους
2. (C) Combine= συνδυάστε με κάτι άλλο- αναμειχθείτε, ενσωματωθείτε με άλλα συστήματα ή υπηρεσίες
3. (A) Adapt = προσαρμόστε, αλλάξτε λειτουργία, χρησιμοποιήστε μέρος αλλού στοιχείου
4. (M) Modify ή Magnify= τροποποιήστε ή μεγιστοποιήστε αυξήστε ή μειώστε σε κλίμακα, αλλάξτε σχήμα, τροποποιήστε ιδιότητες (π.χ. χρώμα)
5. (P) Put= εντοπίστε άλλες χρήσεις
6. (E) Eliminate= μειώστε αφαιρέστε στοιχεία, απλοποιήστε, καταλήξτε στην πιο βασική και ουσιαστική λειτουργία
7. (R) Reverse ή Rearrange= αντιστρέψτε ή επαναπροσδιορίστε.
Η τεχνική Scamper μπορεί να χρησιμοποιηθεί ατομικά ή ομαδικά. Σαν ατομική διαδικασία, μπορεί να εφαρμοστεί σχεδόν σε κάθε πρόβλημα, ανάλογα με τη δυσκολία. Είναι επίσης πιθανό να σκεφτείτε ενδεχόμενες λύσεις μέσα στο μυαλό σας, χωρίς να τις καταγράψετε. Εάν χρησιμοποιηθεί ομαδικά, χρειάζεται ένας συντονιστής ο οποίος θα βοηθήσει τα μέλη της ομάδας να παράγουν καινούριες ιδέες. Ο συντονιστής μπορεί να είναι δάσκαλος, εκπαιδευτής, συντονιστής συνεδριών καταιγισμού ιδεών, υπεύθυνος εταιρείας ή τμήματος, κ.λ.π. Η μέθοδος Scamper όταν χρησιμοποιείται ομαδικά, πραγματοποιείται σε ένα χώρο όπου δημιουργείται ένα περιβάλλον εργασίας.
2. Πώς εφαρμόζεται;
Για να εφαρμόσετε την τεχνική Scamper:
1. Απομονώστε την πρόκληση ή το ζήτημα που θέλετε να επεξεργαστείτε.
2. Εφαρμόστε τις ερωτήσεις Scamper σε κάθε βήμα της πρόκλησης και δείτε τι νέες ιδέες προκύπτουν. Κάνοντας τις ερωτήσεις αυτές, είναι σαν να ψάχνετε τα «τρωτά» σημεία της πρόκλησης που αντιμετωπίζετε.
Με το Scamper, παίρνετε κάτι καινούριο που ήδη υπάρχει και το επεξεργάζεστε με κάποιο τρόπο, έπειτα το επεξεργάζεστε με άλλο τρόπο και ούτω καθ εξής μέχρι να ανακαλύψετε μία τελείως διαφορετική και πρωτότυπη ιδέα. Στις συνεδρίες ομαδικής επίλυσης προβλημάτων, οι ερωτήσεις SCAMPER βοηθούν στην ομαλή ροή των ιδεών και κατευθύνουν τη φαντασία της ομάδας.
Παρακάτω παρατίθενται πάνω από εκατό ερωτήσεις Scamper.
ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΗΣΤΕ:
Μπορείτε να αντικαταστήσετε πράγματα, τοποθεσίες, διαδικασίες, ανθρώπους, ιδέες, ακόμα και συναισθήματα. Η αντικατάσταση είναι μία μέθοδος δοκιμής- λάθους όπου κάτι αντικαθίσταται με κάτι άλλο, μέχρι να βρεθεί η επιθυμητή ιδέα. Για να προκύψουν ιδέες μέσω της αντικατάστασης, αναρωτηθείτε: Τι είναι αυτό που μπορεί να αντικατασταθεί; Υπάρχει κάτι άλλο προς αντικατάσταση; Κάποιος άλλος; Μπορούν να αλλάξουν οι κανόνες; Μπορούν να χρησιμοποιηθούν άλλα συστατικά; Άλλα υλικά; Άλλες διαδικασίες; Άλλες δυνάμεις; Άλλες τοποθεσίες; Άλλες προσεγγίσεις; Τι άλλες δυνατότητες υπάρχουν; Κάποια άλλη πλευρά εκτός αυτής;
ΣΥΝΔΥΑΣΤΕ:
Η δημιουργική σκέψη προϋποθέτει τη σύνθεση, τη διαδικασία δηλαδή του συνδυασμού ιδεών, προϊόντων ή υπηρεσιών που προηγουμένως δεν σχετίζονταν μεταξύ τους, για να δημιουργηθεί κάτι νέο. Για να συνδυάσετε, αναρωτηθείτε: Ποιες ιδέες μπορούν να συνδυαστούν; Μπορούμε να συνδυάσουμε στόχους; Μπορούμε να δημιουργήσουμε ένα συνδυασμό, μείγμα, κράμα ή ενιαίο σύνολο; Να συνδυαστούν τμήματα; Ποιο άλλο αντικείμενο θα μπορούσε να ενωθεί με το συγκεκριμένο; Πώς θα μπορούσαμε να ολοκληρώσουμε τον συνδυασμό; Ποιο στοιχείο μπορεί να πολλαπλασιάσει τις πιθανές χρήσεις, εάν ενωθεί; Τι υλικά θα μπορούσαμε να συνδυάσουμε;
ΠΡΟΣΑΡΜΟΣΤΕ: Ένα από τα παράδοξα της δημιουργικότητας είναι το γεγονός ότι για να σκεφτούμε πρωτότυπα, πρέπει πρώτα να εξοικειωθούμε με τις απόψεις και ιδέες των άλλων. Πάρα πολλά καινούρια αντικείμενα και ιδέες στηρίζονται σε αντίστοιχα που ήδη υπάρχουν. Εξάλλου, η προσαρμογή είναι μία τυπική και αναπόφευκτη πρακτική της δημιουργικότητας. Για να γίνετε ειδικοί στην προσαρμογή, αναρωτηθείτε: Υπάρχει κάτι παρόμοιο; Ποια άλλη ιδέα εμπνέει; Το παρελθόν προσφέρει κάποιο παραλληλισμό; Τι θα μπορούσα να αντιγράψω για να με βοηθήσει; Ποιον θα μπορούσα να συναγωνιστώ; Ποια ιδέα θα μπορούσα να ενσωματώσω; Ποια άλλη διαδικασία γίνεται να προσαρμοστεί; Σε ποιο άλλο πλαίσιο μπορώ να τοποθετήσω τη σκέψη μου; Ποιες άλλες ιδέες εκτός του πεδίου γνώσης μου μπορώ να ενσωματώσω;
ΜΕΓΙΣΤΟΠΟΙΗΣΤΕ:
Συχνά οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται τα αντικείμενα που εκτιμούν περισσότερο σαν να έχουν μεγαλύτερες διαστάσεις συγκριτικά με αυτά που εκτιμούν λιγότερο. Για τον λόγο αυτό, η μεγιστοποίηση χρησιμοποιείται συχνά στην διαφήμιση και στον σχεδιασμό εξοπλισμού. Για να βρείτε τρόπους να μεγιστοποιήσετε, αναρωτηθείτε: Τι μπορεί να μεγιστοποιηθεί ή να επεκταθεί; Πού μπορεί να μπει ο παράγοντας της υπερβολής; Τι μπορεί να μεγαλοποιηθεί; Τι μπορεί να προστεθεί; Περισσότερος χρόνος, δύναμη, ύψος ή μήκος; Μεγαλύτερη συχνότητα; Παραπάνω χαρακτηριστικά; Τι μπορεί να προσθέσει παραπάνω αξία; Τι μπορεί να αντιγραφεί; Με ποιο τρόπο θα μπορούσα να το πάω στα άκρα;
ΤΡΟΠΟΠΟΙΗΣΤΕ:
Τι μπορεί να τροποποιηθεί; Όλες οι πλευρές από οτιδήποτε. Ακόμα και ένα τέλειο τετράγωνο μπορεί να τροποποιηθεί εάν το ενσωματώσουμε σε έναν κύκλο ώστε να δίνει την ψευδαίσθηση ότι γέρνει. Για να τροποποιήσετε τις ιδέες σας, αναρωτηθείτε: Πώς γίνεται να αλλάξει κάτι προς το καλύτερο; Τι μπορεί να τροποποιηθεί; Υπάρχει κάποια νέα τροπή; Μπορεί να αλλάξει το νόημα, το χρώμα, η κίνηση, ο ήχος, η μυρωδιά, η μορφή, το σχήμα, το όνομα; Άλλες αλλαγές; Τι αλλαγές μπορούν να γίνουν στα σχέδια, την διαδικασία, το μάρκετινγκ; Ποια άλλη μορφή ή συσκευασία θα μπορούσε να έχει; Γίνεται να συνδυαστεί η μορφή με τη συσκευασία;
ΕΝΤΟΠΙΣΤΕ ΑΛΛΕΣ ΧΡΗΣΕΙΣ:
Οι συγκεκριμένες ερωτήσεις αρχικά θα σας βοηθήσουν να βρείτε μία ιδέα, ένα προϊόν ή μία υπηρεσία και έπειτα, θα σας βοηθήσουν να φανταστείτε πώς αλλιώς να τα προσεγγίσετε. Τα δημιουργικά άτομα έχουν την ικανότητα να δημιουργούν από το οτιδήποτε. Για να εντοπίσετε άλλες χρήσεις, αναρωτηθείτε: Πού αλλού μπορεί να χρησιμοποιηθεί; Γίνεται να έχει άλλες χρήσεις εάν τροποποιηθεί ή αν παραμείνει όπως είναι; Μπορεί να προκύψει κάτι άλλο; Γίνεται να επεκταθεί ή να απευθυνθεί σε άλλες αγορές;
ΜΕΙΩΣΤΕ (ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΕ):
Κάποιες φορές οι ιδέες προκύπτουν από τη μείωση ή ελαχιστοποίηση ενός ζητήματος. Με τον συνεχή περιορισμό ιδεών, αντικειμένων ή διαδικασιών, μπορείτε σταδιακά να οδηγήσετε την πρόκλησή σας σε ένα επίπεδο όπου η λειτουργία της να είναι η απολύτως απαραίτητη- ή απλώς κατάλληλη για άλλη χρήση. Εντοπίστε πράγματα για να μειώσετε, να διαγράψετε, να διαμορφώσετε, να παραλείψετε και να ελαχιστοποιήσετε με τις εξής ερωτήσεις: Εάν ήταν μικρότερο; Τι πρέπει να παραλείψω; Πρέπει να το χωρίσω; Να το μοιράσω στα δύο ή σε διαφορετικά μέρη; Να το υποτιμήσω ή να το διαμορφώσω; Να το ελαχιστοποιήσω, να το συμπυκνώσω ή να το συμπιέσω; Να το αφαιρέσω ή να το διαγράψω; Μπορούν να διαγραφούν οι κανόνες; Υπάρχει κάτι που είναι περιττό;
ΑΝΑΣΥΝΤΑΞΤΕ – ΕΠΑΝΑΠΡΟΣΔΙΟΡΙΣΤΕ: Η δημιουργικότητα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελείται κυρίως από τον επαναπροσδιορισμό όσων ήδη ξέρουμε ώστε να ανακαλύψουμε όσα δεν ξέρουμε. Ο επαναπροσδιορισμός συνήθως προσφέρει αμέτρητες εναλλακτικές για ιδέες, προϊόντα και υπηρεσίες. Αναρωτηθείτε: Ποιος άλλος διακανονισμός μπορεί να είναι καλύτερος; Να ανταλλάξω στοιχεία; Να χρησιμοποιήσω διαφορετική δομή, σχέδιο ή ακολουθία; Να αλλάξω τη διάταξη; Να αντιμεταθέσω την αιτία και το αποτέλεσμα; Να αλλάξω ρυθμό ή προγραμματισμό;
ΑΝΤΙΣΤΡΕΨΤΕ:
Αντιστρέφοντας την οπτική σας, γίνεστε πιο ανοιχτόμυαλοι. Εάν παρατηρήσετε τις αντίθετες έννοιες, θα αντιληφθείτε πράγματα που συνήθως δεν προσέχετε. Όταν χρησιμοποιείτε την αρχή της αντιστροφής, αναρωτηθείτε: Μπορώ να προσθέσω θετικά στοιχεία σε αρνητικά; Ποια είναι τα αρνητικά και ποια τα αντίθετα σημεία; Πρέπει να το στριφογυρίσω ή να το αναποδογυρίσω; Να το επεξεργαστώ από την αντίθετη πλευρά; Να αντιστρέψω ρόλους; Να κινηθώ εντελώς απρόβλεπτα;
